Almennt var lítill tekjuvöxtur hjá rekstraraðilum í landbúnaði (án svína- og alifuglaræktar) árið 2024 en tekjur greinanna jukust um tæplega 4% á árinu. Heildarafkoma batnaði þó lítillega sem einkum mátti rekja til lægri fjármagnskostnaðar. Þá hélt búum áfram að fækka og voru rúmlega 2.400 rekstraraðilar starfandi í þessum fimm greinum landbúnaðar árið 2024 eða 3% færri en árið áður.
Aukning tekna undir verðlagsbreytingum
Heildartekjur í landbúnaði jukust um nær 2,4 milljarða króna árið 2024 og voru tæplega 65,9 milljarðar króna samanborið við 63,5 milljarða árið áður. Þetta var 3,7% hækkun frá fyrra ári og jafnframt nokkuð minni aukning en árið 2023 þegar tekjurnar jukust um rúmlega 9%. Aukning teknanna var enn fremur aðeins undir verðlagsbreytingum en vísitala neysluverðs hækkaði um 5,9% á árinu 2024.
Meginþorra tekjuaukningarinnar mátti rekja til garðræktar og plöntufjölgunar en tekjur í þeirri grein jukust um nærri 13% eða tæplega 1,3 milljarða króna árið 2024. Þar var einkum mikill vöxtur í plöntufjölgun og ræktun á öðru ótöldu grænmeti. Litlar breytingar voru hins vegar á tekjum sauðfjár-, kúa- og annarra nautgripabúa. Tekjur kúabúa, sem jafnframt var stærsta grein þessara fimm greina landbúnaðar, jukust um aðeins 2,1% eða 713 milljónir króna og mátti rekja það til búa á Norðurlandi vestra og Suðurlandi. Svipaða sögu var að segja um sauðfjárbú þar sem tekjurnar mældust rúmlega 17 milljarðar króna (2,6% aukning) og hjá búum í annarri nautgriparækt þar sem tekjurnar jukust um 2,0% í tæplega 2,2 milljarða króna.
Minni fjármagnskostnaður
Samanlögð rekstrargjöld greinanna jukust um 4,1% árið 2024 og námu þau um 57 milljörðum króna samanborið við 55 milljarða árið áður. Heilt yfir breyttist vöru- og hráefniskostnaður lítið á milli ára en jókst þó um rúmlega 15% í garðrækt og dróst saman um 5% í sauðfjárrækt. Launakostnaður jókst um 6,8% og þar af um tæplega 12% í sauðfjárrækt. Annar rekstrarkostnaður jókst svo um rúm 5% alls og fyrningar um 4%.
Eftir nokkra hækkun fjármagnskostnaðar (neikvæðrar afkomu fjármagnsliða) undanfarin ár varð breyting þar á líkt og í mörgum öðrum atvinnugreinum árið 2024. Alls dróst fjármagnskostnaður saman um 465 milljónir króna eða 7,4% og reyndist samtals rúmlega 5,8 milljarðar króna. Þessi breyting á afkomu fjármagnsliða hafði töluverð áhrif á heildar rekstrarniðurstöðu greina í landbúnaði og þá einkum á afkomu kúabúa.
Lítilsháttar hagnaðaraukning
Þrátt fyrir almennt lítinn tekjuvöxt batnaði afkoma greinanna lítillega á árinu 2024. Samtals var hagnaður þeirra tæplega 2,8 milljarðar króna sem var 172 milljóna króna aukning eða 6,6% vöxtur frá fyrra ári. Þrátt fyrir að afkoman hafi hlutfallslega batnað mest í garðrækt og plöntufjölgun (47%) hafði 22% aukning í hagnaði kúabúa mest að segja í krónum talið en afkoma þeirra jókst um 289 milljónir króna á árinu 2024. Þar hafði jákvæð breyting á fjármagnsliðum (454 milljónir króna) mikið að segja. Hjá sauðfjárbúum dróst hagnaður saman um 25% og reyndist 832 milljónir króna samanborið við 1,1 milljarð árið áður. Langsamlega stærsti hluti hagnaðar þessara fimm greina landbúnaðar var hjá kúabúum eða tæplega 1,6 milljarðar króna af 2,8 milljörðum samtals.
Áframhaldandi fækkun búa
Loks hélt búum í landbúnaði áfram að fækka en alls voru 2.442 rekstraraðilar starfandi árið 2024 sem var rúmlega 3% færra en árið 2023 þegar 2.527 voru starfandi. Mest fækkaði sauðfjárbúum (-53) en almennt var fækkun í öllum greinum nema garðrækt og loðdýrarækt þar sem fjöldinn stóð í stað. Þá var hlutfallslega tiltölulega jöfn fækkun í flestum landshlutum og mest á Suðurlandi þar sem jafnan eru flest bú. Síðan 2008 hefur búum og rekstraraðilum í landbúnaði fækkað um 17% eða 507 á landinu öllu.
Um gögnin
Útgefnar tölur eru bráðabirgðatölur og verða uppfærðar við næstu birtingu.
Rekstrartekjur: Sundurliðun á rekstrartekjum var hætt frá og með árinu 2017 þar sem framtal vegna búnaðargjalds (RSK 1.09) var lagt niður árið 2016. Framtalið var lagt til grundvallar skiptingu rekstrartekna í tekjur nautgriparæktar vegna aðalbúgreina og aukabúgreina. Eftir 2016 er skiptingin ekki lengur möguleg og slík sundurliðun tekna því ekki birt.
Flokkun: Bændur sem eru í blönduðum rekstri teljast starfandi í þeirri atvinnugrein sem skilar þeim hlutfallslega mestum tekjum. Þannig eru til dæmis einstaka stór sauðfjárbú skráð á meðal kúabúa eða annarra nautgripabúa enda tekjur þeirra meiri af kúa- eða nautgriparækt en sauðfjárrækt.
Fjöldi: Tölur um fjölda eiga við um alla aðila í landbúnaði sem skila rekstrarframtali og geta t.d. innihaldið aðila án tekna sem þó hafa eignir og skuldir á árinu.