Tilraunatölfræði


Losun frá hagkerfi Íslands eftir mánuðum

Samantekt

Hagstofa Íslands birtir nú upplýsingar um losun gróðurhúsalofts frá hagkerfi Íslands eftir árum og mánuðum frá 2016 til og með síðasta ársfjórðungi. Um er að ræða losun hitunargilda (CO2 ígildi) sem er vegin hitunaráhrif allrar losunar gróðurhúsalofts. Hagkerfi Íslands er hér skipt niður eftir aðal atvinnugrein rekstraraðila í 64 flokka en einnig er bætt við þremur flokkum vegna reksturs heimila í landinu. Til þess að teljast inn í hagkerfisreikninga þarf fyrirtækið að vera með skráða kennitölu eða vera með aðsetur hérlendis. Rekstur íslenskra fyrirtækja erlendis telst því með inn í reikninginn svo fremi að kostnaður við rekstur og kaup efna (og tekjur) fari um íslenskt hagkerfi.

Lýsing

Þessar tölur eru byggðar á loftslagsbókhaldi hagkerfisins (AEA bókhaldi) sem Hagstofan gefur út árlega í samræmi við reglur Eurostat, hagstofu Evrópusambandsins. AEA bókhaldið byggir meðal annars á loftslagsskýrslu Íslands (NIR), sem Umhverfisstofnun skilar til loftslagsráðs Sameinuðu þjóðanna, og orkubókhaldi Íslands sem Orkustofnun skilar til Alþjóða orkuráðsins (IEA). Þessi síðarnefndu uppgjör hafa hins vegar takmarkaðan tímanleika þar sem um er að ræða víðtæka gagnasöfnun hjá rekstraraðilum. Hagstofunni er hins vegar kleift að framlengja tímaröð gagnanna með því að nota aðrar hagtölur og upplýsingar úr framleiðsluuppgjörum, viðskiptajöfnuði, efnisflæðireikningum og annarri fyrirtækjatengdri tölfræði. Í sömu vinnslu felst einnig niðurbrot á losun á gróðurhúsalofti eftir mánuðum þar sem fyrirtækjatölfræði er oftast nær mánaðartengd.

Markmið

Aukin tíðni á birtingu upplýsinga um losun gróðurhúsalofts frá hagkerfi Íslands er ætlað að stuðla að upplýstri umræðu í þjóðfélaginu um loftslagstengd mál samhliða áhrifum Covid-19-faraldursins á hagkerfið.

57% samdráttur í losun CO2-ígilda frá flugi á öðrum ársfjórðungi vegna Covid-19

Síðast uppfært: 10. september 2020

Losun gróðurhúsalofts frá hagkerfi Íslands var um 21,3% lægri á öðrum ársfjórðungi 2020 en á sama ársfjórðungi 2019 en á öðrum ársfjórðungi í ár gætti áhrifa Covid-19 á margan hátt á losun hagkerfisins. Losunin var um 1.328 kílótonn CO2-ígilda samanborið við um 1.688 annan ársfjórðung ársins 2019.

Losun frá hagkerfinu

Mestur var samdráttur í losun í flugrekstri á öðrum ársfjórðungi 2020 eða um 57% samanborið við sama ársfjórðung árið 2019 enda voru samgöngutakmarkanir áberandi við landamæri hérlendis sem og erlendis.

Losun vegna flugrekstrar

Á meðan fyrstu reglur um samkomubann voru í gildi í apríl dróst umferð einkabíla mikið saman og þar með losun sem reiknast vegna notkunar heimilisbíla. Losun heimilisbíla í apríl 2020 var 34,1% minni en losun í sama mánuði árið áður. Losun í júní 2020 var síðan svipuð og í júní 2019 og nokkru hærri í júlí 2020 en í júlí árið áður.

Losun vegna aksturs heimilisbíla

Áhrifa af Covid-19 gætir því aðeins í þá mánuði sem ströngustu samkomutakmarkanir voru í gildi, en losun virðist ná svipuðum gildum og fyrri ár eftir að slakað var á takmörkunum.

Við mat á losun vegna vegasamgangna er tekið mið af sölu eldsneytis á bensínstöðvum og eignarskráningu bifreiða í febrúar og ágúst á hverju ári. Hér er eingöngu horft til losunar vegna bifreiða þar sem eigandi eða notandi er einstaklingur en ekki fyrirtæki. Við mat á losun vegna flugsamgangna er litið til kaupa íslenskra flugfélaga á eldsneyti og samsetningu flugflota. Einnig er tekið tillit til fjölda flugtaka, farþega og fjölda starfandi í greininni.

Tölurnar eru aðgengilegar á vef Hagstofu Íslands í gegnum svæði fyrir tilraunatölfræði. Tölur verða uppfærðar reglulega en aðferðarfræði sem notuð er hér er í hönnun og því má búast við einhverjum breytingum á gildum.


Talnaefni

Losun gróðurhúsalofts frá hagkerfi Íslands eftir mánuðum og fjórðungum 100920 (xlsx)


Lýsigögn

Þessar tölur eru fengnar úr nokkuð víðtæku líkindalíkani. Líkanið er í stöðugri þróun og geta tölurnar því breyst á milli útgáfa. Vegna aðferðarinnar sem notuð er til þess að byggja upp líkanið má búast við því að nýrri tölur breytist meira en eldri tölur.

Forsendur líkansins:

  1. Gert er ráð fyrir að útgefnar tölur í AEA-reikningunum, fyrir þau ár þar sem niðurstöður losunarskýrslu Íslands og orkubókhalds Íslands liggja fyrir, séu réttar. Líkanið sem byggt er upp verður því að fá sömu niðurstöðu á árlegri losun út frá forsendum sem notaðar eru.
  2. Líkanið byggir á línulegum föllum sem reikna losun gróðurhúsalofts út frá mældri virkni hjá hverjum fyrirtækjaflokki fyrir sig. Virkni er hér mæld með því að taka tillit til:
    • Fjölda og tegunda farartækja sem skráðir eru í rekstri fyrirtækja eða heimila, svo sem bíla, flugvéla og skipa. Eignarskráning miðast við febrúar og ágúst á hverju ári.
    • Magns útfluttrar framleiðsluvöru, svo sem málmum, fiski og sorpi til endurvinnslu.
    • Magns innflutts hráefnis, magns landaðs afla og fjölda sláturdýra og bústofns á hverju ári.
    • Veltu fyrirtækja samkvæmt virðisaukaskráningu.
    • Fjölda starfandi hjá fyrirtækjum.
    • Fjölda ferðamanna, s.s. fjölda ferðamanna um Keflavíkurflugvöll og gestafjölda á hótelum.
  3. Ef engin virkni mælist á engin losun sér stað nema þegar kemur að losun vegna meðhöndlunar sorps og frá landbúnaði. Í þessum tilfellum þarf að áætla birgðastöðu (t.a.m. úrgang sem er búið að urða og er að undirgangast loftfirrt niðurbrot) eða aðra orkuþörf lifandi dýra fyrir hvern mánuð.

Vægi hvers virkniþáttar er mjög mismunandi eftir atvinnuflokkum en á allnokkrum stöðum voru skorður settar á það hvort að mælingar ættu að hafa áhrif á losun. Þannig var t.d. ekki gert ráð fyrir að fjöldi ferðamanna hefði áhrif á losun vegna framleiðslu málma. Losun var einnig reiknuð með því að skoða beina eldsneytisnotkun og losun vegna framleiðslu í aðskildum reikningum.

Innbyggðar/þekktar skekkjur í líkaninu

Fyrirtæki skrá veltu, útflutning framleiðsluvara og löndun afla eftir að losun gróðurhúsalofts á sér stað. Að sama skapi á innflutningur á hráefni sér stað áður en varan er notuð í framleiðslu (sem losar gróðurhúsaloft). Hér var reynt að leiðrétta þennan mismun, sérstaklega þar sem innflutt eða útflutt magn var mjög óreglulegt. Ef vöruflæði er nokkuð jafnt á milli mánaða var engin tilfærsla gerð. Þetta gæti hins vegar valdið skekkju á milli mánaða. Þessar skekkjur jafnast aðeins út ef litið er á ársfjórðunga í stað mánaða.

Í sumum tilfellum eru fyrirtæki skráð í atvinnugreinar sem eru aðrar en sú atvinnugrein sem stendur að baki losun gróðurhúsalofts. Einnig kemur fyrir að fyrirtæki skipti um atvinnugrein eða kennitölu á miðju ári. Slíkt getur valdið óvissu í framleiðsluuppgjöri sem hefur áhrif á losunartölur.

Fyrirtæki geta endurnýjað búnað sem dregur úr losun. Endurnýjun í bílaflota, skipaflota eða flugvélaflota ætti að koma fram hér, en þar sem skráning er aðeins skoðuð tvisvar á ári getur verið bið á því að slíkar fjárfestingar komi fram. Ef um er að ræða hreinsunarbúnað sem er ekki sjálfvirkt skráður kemur það sennilega ekki fram í tölunum fyrr en áhrifa gætir í loftslagsbókhaldi Íslands.

Loftslagsbókhald Íslands og IEA orkubókhaldið getur verið leiðrétt á milli ára. Slík leiðrétting getur haft umtalsverð áhrif á tölurnar.


Öllum eru heimil afnot af tilraunatölfræði Hagstofu Íslands. Vinsamlegast getið heimildar.
Nánari upplýsingar eru veittar í síma 528 1278. Netfang: Thorsteinn.Adalsteinsson@hagstofa.is