Hagstofan birtir nú samandregið yfirlit yfir fjármál ríkis og sveitarfélaga á 4. ársfjórðungi 2005. Þessi yfirlit ná aftur til 1. ársfjórðungs 2004. Þau eru á rekstrargrunni og eru birt í lok næsta ársfjórðungs eftir að viðkomandi fjórðungi lýkur. Yfirlitin eru meðal annars gerð vegna þeirra alþjóðlegu skuldbindinga sem íslensk stjórnvöld hafa tekið á sig í tengslum við EES-samninginn, en koma þó enn frekar innlendum stjórnvöldum að gagni við mat á hagþróun innan ársins. Þá nýtist þetta nýja efni Hagstofunni við gerð ársfjórðungslegra þjóðhagsreikninga.

Efnið er tvískipt. Annars vegar er efni frá Fjársýslu ríkisins um tekjur og gjöld ríkissjóðs á 4. fjórðungi ársins og hins vegar er áætlað heildaryfirlit yfir tekjur og gjöld allra sveitarfélaga í landinu á sama tíma. Tölurnar frá sveitarfélögunum byggja á úrtaki 8 sveitarfélaga með 54,4% íbúafjöldans og hefur það úrtak verið fært upp til heildar. Enn sem komið er hefur ekki reynst unnt að birta mikla sundurliðun á efninu og hefur birtingin takmarkast við rekstrartekjur, rekstrargjöld og tekjujöfnuð auk þess sem fjárfesting er sýnd sérstaklega.

Bráðabirgðatölur fyrir 4. ársfjórðung 2005 benda til að  heildartekjur ríkissjóðs hafi orðið 92,4 milljarðar króna á rekstrargrunni og tekjujöfnuður jákvæður um 13,0 milljarða króna. Tekjur hafa aukist um 12,5% frá sama fjórðungi fyrra árs en gjöld um 8,8% og afkoman því batnað nokkuð.

Fjárhagur ríkissjóðs á 4. ársfjórðungi 2004-2005     
  2004 2005 Breyting
  ma.kr. ma.kr. %
          
1. Rekstrartekjur 82,1 92,4 12,5
2. Rekstrargjöld og fjárfesting, án afskrifta 73,0 79,4 8,8
    2.1 þar af fjárfesting 5,1 0,9 -82,4
3. Tekjujöfnuður (3.=1.-2.)  9,1 13,0 .
4. Tekjujöfnuður sem % af tekjum 11,1 14,1 .
5. Tekjujöfnuður sem % af  landsframleiðslu ársins  1,0 1,3 .


Tekjur sveitarfélaganna á 4. ársfjórðungi eru áætlaðar 34,0 milljarðar króna, rekstrargjöld eru áætluð 32,0 milljarðar og virðist rekstrarniðurstaðan því hafa orðið jákvæð um 2,0 milljarða. Þetta er betri niðurstaða en í fyrra þar sem gjöldin hafa lækkað meira en tekjurnar. Fjárfesting sveitarfélaganna á 4. ársfjórðungi er talin hafa orðið mun meiri en afskriftir þeirra og tekjujöfnuður því neikvæður um 1,4 milljarða samanborið við 4,2 milljarða neikvæðan tekjujöfnuð á sama tíma í fyrra.

Fjárhagur sveitarfélaga á 4. ársfjórðungi 2004-2005     
  2004 2005 Breyting
  ma.kr. ma.kr. %
          
1. Rekstrartekjur 35,4 34,0 -4,0
2. Rekstrargj. að meðt. afskriftum, án fjárfestinga 35,4 32,0 -9,6
    2.1 þar af afskriftir 1,0 0,8 -20,0
3. Rekstrarniðurstaða (3.=1.-2.) 0,0 2,0 .
4. Rekstrarniðurstða sem % af tekjum 0,0 5,9 .
5. Fjárfesting 5,2 4,2 .
6. Tekjujöfnuður (6.=3.+2.1-5)  -4,2 -1,4 .
4. Tekjujöfnuður sem % af tekjum -11,9 -4,1 .
5. Tekjujöfnuður sem % af  landsframleiðslu ársins  -0,5 -0,1 .


Heildartekjur ríkissjóðs og sveitarfélaga, þ.e. hins opinbera í heild eru áætlaðar 126,4 milljarðar króna á 4. ársfjórðungi og tekjujöfnuður 11,6 milljarðar króna eða 9,2% af tekjum þeirra. Sem hlutfall af landsframleiðslu ársins er afgangurinn áætlaður  1,2% hjá hinu opinbera í heild. Í sama fjórðungi fyrra árs var tekjujöfnuðurinn jákvæður um 4,9 milljarða eða 0,5% af landsframleiðslu ársins.

Fjárhagur ríkissjóðs og sveitarfélaga á 4. ársfjórðungi 2004-2005     
  2004 2005 Breyting
  ma.kr. ma.kr. %
          
1. Rekstrartekjur 117,5 126,4 7,6
2. Rekstrargjöld og fjárfesting, án afskrifta 112,6 114,8 2,0
    2.1 þar af fjárfesting 10,3 5,1 -50,5
3. Tekjujöfnuður (3.=1.-2.)  4,9 11,6 .
4. Tekjujöfnuður sem % af tekjum 4,2 9,2 .
5. Tekjujöfnuður sem % af  landsframleiðslu ársins  0,5 1,2 .


Að síðustu eru svo birtar samtölur ríkis og sveitarfélaga fyrir árin 2004 og 2005 í heild.  Þar kemur fram að heildartekjur fyrstu fjóra ársfjórðungana 2005 hafa aukist um 16,7% og tekjujöfnuður batnað verulega. Hann er nú áætlaður 6,9% af tekjum en var á sama tíma í fyrra talinn neikvæður um 0,5%.  Á þriðja ársfjórðungi seldi ríkissjóður hlut sinn í Landssímanum fyrir 58,4 ma.kr. Salan á símanum telst ekki til rekstrartekna samkvæmt þjóðhagsreikningum og er hún því ekki meðtalin í heildartekjum ársins. Fjármagnstekjuskatti af söluhagnaðinum, 6,2 ma.kr., er sleppt, bæði tekna- og gjaldamegin.

Fjárhagur ríkissjóðs og sveitarfélaga á 1.-4. ársfjórðungi 2004-2005     
  2004 2005 Breyting
  ma.kr. ma.kr. %
          
1. Rekstrartekjur 394,3 460,0 16,7
2. Rekstrargjöld og fjárfesting, án afskrifta 396,4 428,5 8,1
    2.1 þar af fjárfesting 32,6 31,8 -2,5
3. Tekjujöfnuður (3.=1.-2.)  -2,1 31,5 .
4. Tekjujöfnuður sem % af tekjum -0,5 6,9 .
5. Tekjujöfnuður sem % af  landsframleiðslu ársins  -0,2 3,2 .


Í þessum tölum hefur verið leitast við að skrá bæði tekjur og gjöld á rekstrargrunni, ekki á greiðslugrunni eins og mánaðaryfirlit ríkissjóðs sýna. Rekstrargrunnur felur í sér að skuldbindingar eru bókfærðar þegar til þeirra er stofnað, óháð því hvenær greiðslur fara fram. Eins og áður segir eru þetta bráðabirgðatölur, bæði hjá ríki og sveitarfélögum. Sérstaklega eru tölur um fjárfestingu sveitarfélaganna óvissu háðar og er þar að hluta byggt á fjárhagsáætlunum sveitarfélaganna fyrir árið í heild. Í bókhaldi sveitarfélaga eru fjárfestingar í sumum tilvikum nettófærðar. Þetta á við um gatnaframkvæmdir þar sem innheimt gatnagerðargjöld eru dregin frá fjárfestingu. Hér hefur verið leitast við að brúttófæra þá fjárfestingu og tekjufæra á móti gatnagerðargjöldin í samræmi við þjóðhagsreikninga en þessi leiðrétting er talsverðri óvissu háð.

Til þess að fá sem réttasta mynd af breytingunni milli ára eru bráðabirgðatölur ársins 2005 bornar saman við sambærilegar bráðabirgðatölur fyrra árs þótt nú liggi fyrir endanlegar tölur um afkomu þess árs.

Nú eins og áður leggur Hagstofan áherslu á tekjuafkomuna við mat á afkomu hins opinbera. En annar mælikvarði er einnig notaður en það er rekstrarniðurstaða. Munurinn á rekstrarniðurstöðu og tekjujöfnuði er sá að rekstrarniðurstaða sýnir niðurstöðu rekstrarreiknings eftir að afskriftir hafa verið gjaldfærðar en tekjujöfnuður sýnir niðurstöðuna eftir að fjárfesting hefur verið dregin frá rekstrarniðurstöðu en þá eru afskriftir ekki gjaldfærðar. Munur þessara tveggja mælikvarða felst því í muninum á afskriftum og fjárfestingu. Ef fjárfestingin er hærri en afskriftir verður tekjujöfnuður lakari en rekstrarniðurstaðan sem þeim mun nemur. Ekki liggja fyrir tölur um afskriftir ríkissjóðs og því er ekki unnt að birta tölur um rekstrarniðurstöðu nema hjá sveitarfélögunum. Mat á afkomu ríkissjóðs og hins opinbera í heild takmarkast því við tekjujöfnuð líkt og verið hefur.

 Talnaefni  (sjá „Fjárhagur hins opinbera eftir ársfjórðungum 2004-2005“)